جشنواره مردمی فیلم عمار درحالی به چهارمین دوره برگزاری خود رسیده که گویی ره صدساله را در این چهار سال طی کرده است! با وجودی که برخی از جشنوارههای سینمایی ما دهها دوره برگزار شدهاند، اما هنوز در چرایی و چگونگی خود ماندهاند و در جا میزنند؛ اما جشنواره عمار هر سال چند گام بلند رو به جلو برداشته و در این زمان محدود، به بلوغ رسیده است.
نخستین دوره این جشنواره که سال ۸۹ به همت «دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی» برگزار شد، تنها پذیرای ۱۷، ۱۸ فیلم کوتاه و مستند بود. فیلمهایی که به وقایع فتنه سال ۸۸ میپرداختند. پس از برگزاری دهمین انتخابات ریاستجمهوری اتفاقاتی رخ داد که رسانهها نیز نقش پررنگی در به وجود آوردن آن داشتند. اهمیت جایگاه رسانهها در شکلگیری فتنه را از آنجا میتوان درک کرد که در جریان ایجاد این واقعه، فعالیت شبکههای رادیویی و تلویزیونی، خبرگزاریها و پایگاههای خبری، روزنامهها، شبکههای اجتماعی، فیلمها، بازیهای رایانهای و… علیه ایران به اوج خود رسید. در واقع میتوان یکی از بسترهای ترکیدن غده چرکین فتنه در سال ۸۸ را تراکم شدید فعالیت چنین رسانههایی دانست. همچنان که صداوسیما و برخی روزنامهها، خبرگزاریها و پایگاههای خبری متعهد هم تلاشهای بسیار زیادی برای مقابله با گسترش این عفونت و مهار آن به کار بردند. اما نقطه ثقل کشمکشهای رسانههای دوست و دشمن در داخل و خارج، مرکز کشور بود، یعنی تهران. در این میان، سایر نقاط کشور تقریباًً فراموش شدند. این در حالی بود که رقم زننده اصلی حماسه ۲۲ خرداد ۸۸ و انتخابات عظیم ۴۰ میلیون نفری، روستاییان و شهرستانیها بودند. اما پس از انتخابات همه توجهات به تهران معطوف شد و کمتر کسی حاضر به شنیدن نظرات، دیدگاهها و مطالبات ساکنان مناطق دور افتاده و پیرامونی این جامعه بود. با این حال، عدهای از فیلمسازان جوان شهرستانی دست روی دست نگذاشتند و خودشان، بدون اتکای به غیر دست به کار شدند و نتیجه آن تولید دهها فیلم کوتاه و مستند شد؛ فیلمهایی که اکثریت قریب به اتفاق آنها به صورت خودجوش و بدون هیچگونه حمایت رسمی و دولتی ساخته شدند. فیلمهایی که میتوان نظرات مردمی، غیراز آنچه در رسانههای دشمن و دوست بازتاب داده میشدند را در آنها دید. اما باز هم این فیلمها در جشنوارهها، سینماها و حتی تلویزیون جایی برای خودنمایی نداشتند. تا اینکه جشنواره فیلم عمار فرصتی شد تا این گونه آثار هم خودی نشان دهند. با این حال، این جشنواره از ۱۸ اثر دوره نخست در دور چهارم، میزبان ۷۰۰ فیلم است. فیلمهایی که برخی از نمونههای برجسته سینمای مستند محسوب میشوند.
نکته جالب این است که نخستین دوره این جشنواره با بودجهای بسیار ناچیز برای اولین بار علاوه بر تهران در حدود ۲۰۰ شهرستان و روستای کشور برپا شد. این حرکت در دورههای دوم تا چهارم با دبیری «نادر طالبزاده» و افزوده شدن بخشهای مختلف، به یک جریان انقلابی و خطشکن در سینمای ایران تبدیل شده است؛ حرکتی که از قالب یک جشنواره صِرف خارج شده و منادی نگاهی آرمانخواه و مصلح در حوزه سینمای سیاسی-ـ اجتماعی است. امسال هم این جشنواره علاوه بر سینما فلسطین در تهران، در مساجد، پایگاههای بسیج، مدارس و حتی برخی منازل، در نقاط مختلف کشور درحال برگزاری است.
یکی از شاخصههای جشنواره فیلم عمار که در سایر جشنوارههای سینمایی کشور کمتر دیده میشود، فضای باز و قابلیت بالای آن در فرصت دادن به شکوفایی استعدادهای متعهد است. بدون شک در سرتاسر کشور ما جوانان خوشقریحهای هستند که حرفهایی تازه و شنیدنی دارند. اما باید زمینه برای بروز آنها فراهم شود که اگر این گونه شود، عرصه سینمای کشورمان متحول خواهد شد. همنوا شدن تخصص و تعهد در سینمای ایران میتواند بیشتر مشکلات موجود در این عرصه را از بین ببرد و این کاری است که جشنواره فیلم عمار به تنهایی بار آن را بر دوش میکشد.
«عمار» میتواند و باید از قالب یک جشنواره که در یک محدوده زمانی خاص برگزار میشود فراتر رفته و به یک جریان تبدیل شود؛ جریانی که هدفش تغییر وضع موجود سینمای ایران و بر هم زدن ساختارهای فرسوده و ناکارآمدی است که نتیجهاش برگزاری جشنوارههای خنثی و بیخاصیت و تولید و اکران دهها فیلم سخیف یا جشنوارهای است و در این میان سینمای نابی که بازنمای آرمانهای شریف و رهاییبخش انقلاب باشد مهجور مانده است. جریانی که معادلات ابتر و منجمد جاری در فرایندهای هنرهفتم را در هم شکند و طرحی نو را در سینمای حرفهای ایران دراندازد. جریانی که حیاتش در گرو مبارزه با مناسبات سرمایهمحور و پولسالار است.
بهنظر میرسد پس از تعطیل شدن جشنواره ضدصهیونیستی «افق نو» توسط دولت، جشنواره عمار میتواند در قالب بخش بینالملل، فیلمها و هنرمندان آن جشنواره را به خود بیفزاید. در چنین حالتی علاوه بر بینالمللی شدن جشنواره عمار، «افق نو» نیز احیا میشود.
